niedziela, 22 listopada 2009

00:25, tonzlublin , O nas
Link Dodaj komentarz »
wtorek, 13 października 2009
Działalność Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Lublinie

W lutym 2007 roku z inicjatywy grupy młodych ludzi – studentów i absolwentów historii sztuki, konserwatorów oraz miłośników ochrony zabytków – reaktywowano w Lublinie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Instytucja ta ma w naszym mieście długoletnią tradycję. Odział Lubelski był jednym z pierwszych powstałych na początku minionego stulecia. Ówczesnemu TOnZ-owi zarówno miasto, jak i okolice zawdzięczają liczne działania konserwatorskie przy niszczejących zabytkach, a także zakrojone na szeroką skalę prace dokumentacyjne i inwentaryzacyjne. Wybuch drugiej wojny światowej przyniósł niestety kres działalności Towarzystwa, które ponownie – z równym zaangażowaniem – rozwinęło się dopiero w latach siedemdziesiątych. Los nie był jednak łaskawy i Oddział rozwiązano. Obecnie przeżywa swoje kolejne i – mamy nadzieję, a nawet śmiało mogę powiedzieć pewność – długoterminowe wcielenie.

Na początku działalności zainteresowaliśmy się zabytkowym cmentarzem prawosławnym przy ulicy Lipowej w Lublinie, założonym tuż przed połową XIX wieku. Spacerując po nim od razu ma się wrażenie, że przebywa się w miejscu wyjątkowym. I rzeczywiście, jest to miejsce unikatowe zarówno w skali regionu, jak i całego kraju, ponieważ w bardzo dużym stopniu zachowało swoją substancję zabytkową. Chociaż wiele nagrobków zostało całkowicie bądź częściowo zniszczonych, a niektóre przeniesiono, to jednak większość zajmuje swoje pierwotne miejsce. Także ogólny zarys, układ alejek oraz drzewostan cmentarza pozostały niezmienione.

O wyjątkowym charakterze tego miejsca świadczy również fakt, że pomiędzy starymi nagrobkami nie pojawiły się nowe, co możemy wyraźnie zauważyć na wielu zabytkowych cmentarzach zarówno w kraju, jak i na świecie. Pojawianie się nowych pochówków jest oczywiście nieuchronne, jednak warto na każdym cmentarzu oddzielić i wyeksponować część zabytkową. Tak jest przy Lipowej, gdzie możemy obcować z prawdziwym, XIX-wiecznym zabytkiem, który niestety musiał poddać się próbie czasu. Niekorzystne warunki atmosferyczne, ciągła wilgoć, obecność soli oraz organizmów żywych są przyczyną niszczenia nagrobków i prowadzą do często nieodwracalnych uszkodzeń. Większość nagrobków wykonana została z kamienia, piaskowca bądź wapienia, które są bardzo silnie narażone na działanie soli. Dostają się one wraz z wodą w strukturę kamienia, powodując m.in. liczne rozwarstwienia, kruszenie się poszczególnych elementów nagrobka, mogące doprowadzić nawet do zawalenia całości. Duża cześć nagrobków wymaga natychmiastowej konserwacji, ale szanse na ich uratowanie są duże.

Lubelski TOnZ ratowanie prawosławnego cmentarza rozpoczął przede wszystkim od uporządkowania otoczenia, wyzbierania śmieci i wstępnego oczyszczenia nagrobków z porastającej je roślinności. Wykonana została także ewidencja wszystkich 464 nagrobków, z których 355 wymaga konserwacji – resztę stanowią przeznaczone do uporządkowania destrukty.

Kolejne etapy działalności TOnZ-u na cmentarzu wymagały już zgody lokalnych służb ochrony zabytków. Po jej uzyskaniu rozpoczęliśmy prace zabezpieczająco-konserwatorskie przy nagrobku rodziny Stepanowów. Brak jakichkolwiek środków z zewnątrz musiał nas ograniczyć tylko do jednego obiektu. W porozumieniu z Parafią Prawosławną zorganizowaliśmy podczas Wszystkich Świętych kwestę na rzecz ratowania cmentarza. Dzięki zebranym funduszom udało nam się latem 2008 roku zakończyć rozpoczęte rok wcześniej prace. Również w minionym roku organizowaliśmy kwestę, dzięki której możliwa będzie konserwacja kolejnego obiektu – nagrobka Iwana Surkowa, dłuta Bolesława Syrewicza, z piękną postacią Anioła Zmartwychwstania. Będzie to zadanie znacznie bardziej skomplikowane, gdyż trzeba będzie uwzględnić rekonstrukcję brakujących elementów – głowy, krzyża oraz części skrzydeł. Prace rzeźbiarskie już trwają.

Opieka nad cmentarzem prawosławnym przy ulicy Lipowej na wiele lat pozostanie głównym przedsięwzięciem TOnZ-u. Mamy jednak w planach także inne inicjatywy. Po długich staraniach udało nam się uzyskać siedzibę w centrum Lublina, przy Wojewódzkim Ośrodku Kultury. Dzięki porozumieniu z dyrekcją mamy możliwość organizowania wystaw oraz różnego rodzaju wykładów. Chcielibyśmy szerokiemu gronu odbiorów przybliżyć zagadnienia związane z zabytkami Lublina oraz koniecznością ich ochrony ze względu na  znaczenie w historyczno-kulturowym krajobrazie miasta. W planach TOnZ-u jest także organizowanie paneli dyskusyjnych na temat rozbudowy i modernizacji miasta, plusów i minusów współczesnych inwestycji etc., a także organizowanie konferencji związanych z szeroko rozumianą ochroną zabytków.

W Lublinie znajduje się wiele niszczejących, zapomnianych zabytków, które wymagają natychmiastowego działania. Powołaliśmy Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, aby móc coś dla nich zrobić, mieć prawo do jakiegokolwiek głosu i zabierania stanowiska w sytuacjach, kiedy zapomina się o wartościach artystycznych i historycznych, kiedy zabytek traktuje się jako niepotrzebny, zawadzający staroć. Jest to niestety częsta w Polsce praktyka, kiedy zamiast wykorzystać walory zabytków, inwestorzy wolą się ich po prostu pozbyć. Dla wygody, oszczędzenia czasu, a co za tym idzie zysku.

 

21:22, tonzlublin , O nas
Link Dodaj komentarz »